English Persian
 
قهوه و سلامتی
 
این تصور که قهوه تنها از کافئین Caffeine تشکیل شده بسیار شایع اما اشتباه است زیرا قهوه از ترکیبات بسیار زیادی ساخته شده که کافئین تنها یکی از آنهاست. از آنجا که ساختار شیمیایی قهوه بسیار پیچیده است و ترکیبات متنوعی در آن وجود دارد، در نتیجه پیامدهای نوشیدن آن نیز متنوع و گسترده است. قهوه بر روی برخی اعضاء بدن و واکنش‌های فیزیکی و شیمیایی مربوط به آنها تأثیری مثبت و برای برخی دیگر تأثیر منفی به همراه دارد و . . .

قهوه ، مفید یا مضر؟  

قهوه یکی از سالمترین و مفیدترین نوشیدنیهای دنیاست و از میوهای به نام "گیلاس قهوه" Coffee Cherry تهیه میشود. این تصور که قهوه تنها از کافئین Caffeine تشکیل شده بسیار شایع اما اشتباه است زیرا قهوه از ترکیبات بسیار زیادی ساخته شده که کافئین تنها یکی از آنهاست. کافئین مادهی شیمیایی سفیدرنگیست که سیستم اعصاب مرکزی بدن را تحریک میکند و خواص بسیاری نیز برای بدن دارد. اما قهوه علاوه بر کافئین مواد شیمیایی دیگری از جمله پلیفنول Polyphenol که مملو از آنتیاکسیدان Antioxidant است نیز دارد. آنتیاکسیدانها منجر به نابودی مواد شیمیایی مضری در بدن به نام رادیکالهای آزاد میشوند. برخی از ترکیبات قهوه باعث آزادسازی دو هورمون محرّک در بدن میشوند؛ یکی آدرنالین Adrenaline، هورمونی که در واکنش به شادی و هیجان تولید میشود و دیگری کورتیزول Cortisol، هورمونی که در واکنش به اضطراب و تنش تولید میشود. به طور کلی این هورمونها برای بدن مفید هستند و مضراتشان جز اندکی بیش نیست.

از آنجا که ساختار شیمیایی قهوه بسیار پیچیده است و ترکیبات متنوعی در آن وجود دارد، در نتیجه پیامدهای نوشیدن آن نیز متنوع و گسترده است. قهوه بر روی برخی اعضاء بدن و واکنشهای فیزیکی و شیمیایی مربوط به آنها تأثیری مثبت و برای برخی دیگر تأثیر منفی به همراه دارد. به همین علت، تحقیقات علمی مربوط به مصرف قهوه همواره هم به دنبال فواید و هم به دنبال ضررهای نوشیدن آن هستند. یکی از دشواریهای انجام این گونه تحقیقات نیز این است که بسیاری از افراد عادت دارند در کنار نوشیدن قهوه به کشیدن سیگار و ارتکاب دیگر رفتارهای پرخطر از جمله کمتحرّکی و خوردن غذاهای ناسالم بپردازند. در نتیجه ممکن است بسیاری از زیانهایی که به قهوه نسبت داده میشود در واقع به نوع زندگی و عادتهای بد غذایی و ورزشی افراد ربط داشته باشد. به همین ترتیب بسیاری از مضراتی که در گذشته به مصرف قهوه نسبت داده میشدند اشتباه هستند و تحقیقات جدید اشتباه بودن آنها را ثابت کردهاند.

health and coffee  

توصیههای عمومی

مصرف زیاد قهوه به زنان باردار و یا به افرادی که دچار مشکلات مربوط به قند و فشار خون هستند و یا این که تیروئید پُرکاری دارند توصیه نمیشود، اما دیگر افراد میتوانند با اطمینان خاطر از این که قهوه به خودی خود علت مرگ و میر و یا بیماریهای خاصی نیست این نوشیدنی را در حد اعتدال، یعنی روزانه حدود سه فنجان ۲۴۰ میلیلیتری، مصرف کنند. با این حال اگر با نوشیدن قهوه دچار تپش قلب، اضطراب، کمخوابی و یا احساس ناراحتی میشوید، مصرف قهوهتان را کاهش دهید. همچنین حداقل ۴ ساعت قبل از خواب نوشیدن قهوه را کنار بگذارید تا خوابتان دچار اختلال نشود. مصرف زیاد کافئین تأثیرات مخربی نیز بر بدن دارد، اما از آنجا که مصرف آن در میزان کم اثرات مخرب قابلتوجهی ندارد و حتی مفید نیز هست بهتر است به جای کنار گذاشتن کامل آن به مصرف متعادلش روی آوریم. به طور مثال تحقیقات نشان دادهاند که نوشیدن قهوه در حد اعتدال از برخی بیماریها همچون آلزایمر، پارکینسون، برخی انواع سرطانها و یا دیابت نوع ۲ جلوگیری میکند و آمار مرگ و میر ناشی از بیماریهای قلبی-عروقی را نیز کاهش میدهد. البته همچنان مهمترین علت مصرف قهوه در جهان افزایش هوشیاری ذهن و مقابله با خوابآلودگی است. 
چگونه اثرات مثبت قهوه بر هوشیاری ذهن را افزایش دهیم؟
تحقیقات نشان دادهاند که مصرف کافئین با مقدار یا dose کمتر ولی با تعداد دفعات بیشتر تأثیر بیشتری بر بدن دارد. به طور مثال اگر سعی دارید با نوشیدن قهوه جلوی خواب آلودگیتان را بگیرید بهتر است به جای این که یک دفعه ۴۸۰ میلی لیتر قهوه بنوشید، مصرف آن را در طول روز پخش کنید و مثلاً در طول ۵ الی ۸ ساعت هر ساعت ۶۰ تا ۹۰ میلی لیتر قهوه ی بنوشید. بدین ترتیب ذهنتان در اثر کافئین مصرفی برای مدت طولانیتری هوشیار می ماند.   
 
مواد تشکیل دهنده ی قهوه
 
کافئین: کافئین از بسیاری لحاظ شبیه به داروهای محرّکی همچون کوکائین Cocaine و آمفتامین Amphetamine است و بر رفتار انسان اثرات مشابهی همچون برانگیختگی دارد. مقدار کافئین موجود در قهوه‌های مختلف بسته به گونه‌ی دانه‌ها، نحوه‌ی بو دادنشان و عوامل دیگر فرق می‌کند، اما به طور متوسط هر فنجان قهوه‌ی ۲۴۰ میلی لیتری حدود ۱۰۰ میلی‌گرم کافئین دارد. کافئین موجود در چای نصف این مقدار است. قهوه‌ی کافئین زدایی شده نیز در هر ۲۴۰ میلی لیتر حدود ۲ تا ۴ میلی‌گرم کافئین دارد که مقدار چشمگیری نیست و اثر خاصی نیز بر بدن ندارد. وجود ۱۰ گرم کافئین در بدن مرگبار است، البته این مقدار تنها با نوشیدن یکجای ۱۰۰ فنجان قهوه دریافت می‌شود. کافئین توسط معده و روده‌ی کوچک جذب می‌شود و سپس در دیگر نقاط بدن از جمله مغز پخش می‌شود. کافئین موجود در خون ۳۰ تا ۴۵ دقیقه پس از وارد شدن به بدن به اوج تأثیرگذاری خود می رسد و بعد از گذشت ۸ تا ۱۰ ساعت تنها مقادیر بسیار ناچیزی از آن در خون باقی می‌ماند. بین این مدت زمان، یعنی پس از به اوج رسیدن تأثیرگذاری کافئین در بدن و قبل از ناپدید شدنش از خون، کبد به سوخت و ساز کافئین موجود در بدن می پردازد. 
کافئین
تنباکو و ماریجوانا سوخت و ساز کافئین در بدن را تسریع می‌بخشند و در نتیجه باعث کاهش مدت زمانی می‌شوند که کافئین در بدن باقی می‌ماند. قرص‌های ضدبارداری تأثیر معکوسی بر کافئین واردشده به بدن دارند و باعث می‌شوند سوخت و ساز آن کند شود و در نتیجه مدت زمان بیشتری در بدن باقی بماند. دانشمندان در سال‌های اخیر ژن‌هایی را کشف کرده‌اند که بر سوخت و ساز کافئین در بدن تأثیر مخربی می‌گذارند، این ژنها احتمالاً عامل اصلی حساسیت برخی افراد به قهوه و کافئین هستند. کافئین تأثیرات گوناگونی بر مغز می‌گذارد، اما اصلیترین آنها تأثیریست که بر گیرنده‌های آدنوزین Adenosine receptors می‌گذارد. آدنوزین ماده‌ای شیمیایی در مغز است که فعالیت مغز را تعدیل می‌کند. کافئین با در اختیار گرفتن گیرنده‌های آدنوزین موجود در مغز منجر به فعال شدن زنجیره‌ا‌ی از رخدادهای شیمیایی می‌شود که بر دوپامین موجود در مغز و دیگر نواحی مغز که مختص برانگیختگی، لذت و تفکر هستند تأثیر می‌گذارد. کافئین بر دیگر اعضاء بدن نیز تأثیرات شگرفی دارد. کافئین موجب تشدید عملکرد فیزیکی بدن می‌شود و تأثیرات فیزیولوژیکی و روانی ناشی از خستگی فیزیکی را نیز خنثی می‌کند. 

از تأثیرات مخرب کافئین بر بدن که تنها در کوتاه مدت خود را نشان می‌دهند میتوان به افزایش موقتی فشار خون، افزایش کلسترول و انسولین خون و نیز سفت شدن سرخرگ‌ها اشاره کرد. این اثرات با ادامه ی مصرف در بیشتر افراد از بین می‌روند زیرا بدن به کافئین عادت می‌کند. 
با این حال باید توجه داشته باشیم که از آنجا که کافئین نوعی دارو به شمار می رود می‌تواند در درازمدت اثرات مخربی بر بدن انسان داشته باشد. مصرف روزانه ی بیشتر از ۵۰۰ میلی‌گرم کافئین (مقدار موجود در ۴ فنجان قهوه) موجب افزایش اضطراب، حساسیت، بیخوابی، دلدرد، لرزش عضلانی و تپش قلب نامنظم می‌شود. برخی تحقیقات نیز نشان داده‌اند که مصرف کافئین، به خصوص در زنان مسن، میتواند باعث کاهش جذب کلسیم در بدن شود، اما با اضافه کردن مقداری شیر به قهوه می‌توان با این کمبود مبارزه کرد. زنان باردار و نیز افراد دارای فشار خون بالا نباید روزانه بیشتر از ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلی‌گرم کافئین مصرف کنند. کودکان نیز نباید بیشتر از ۵۰ میلی‌گرم از این ماده را در طول روز مصرف کنند. 

آنتی‌اکسیدان‌ها: قهوه سرشار از Polyphenol هاست که خود حاوی آنتی‌اکسیدان هستند و برای بدن بسیار مفیدند. وجود آنتی اکسیدان‌های دیگری همچون اسیدکلروژنیک Acid Chlorogenic در قهوه باعث کاهش احتمال ابتلا به حمله‌ی قلبی و یا بیماری قند میشود. آنتی اکسیدان‌ها مولکول‌های واکنشی را قبل از آسیب رساندن به بافت‌های حساسی همچون پوشش رگ‌های خونی جذب خود می‌کنند. همچنین باعث کاهش جذب گلوکوز توسط دستگاه گوارشی می‌شوند و در نتیجه سطح انسولین خون را تعدیل می‌بخشند. اما آنتی‌اکسیدان‌ها ضررهایی نیز برای بدن دارند، از جمله این که همچون کافئین باعث افزایش آمینو اسیدی به نام هوموسیستئین Homocysteine در خون می‌شوند که این امر موجب گرفتگی عروق می‌شود. طعم تلخ قهوه به خاطر وجود اسید کلروژنیک‌های فراوان در آن است. ۱۲٪ از وزن هر دانه‌ی سبزرنگ قهوه را اسید کلروژنیک‌ها تشکیل می‌دهد، البته این مقدار پس از حرارت دیدن و بو دادن قهوه کاهش می‌یابد. 

ویتامین‌ها، آب و املاح معدنی: قهوه مقادیری ویتامین و املاح معدنی نیز در خود دارد. به طور مثال، یک فنجان قهوه حاوی ۶٪ میزان مجاز مصرف ویتامین B2 در روز، ۱۱٪ میزان مجاز مصرف ریبوفلاوین یا ویتامین B5 در روز، ۲٪ میزان مجاز مصرف B3 و B1 در روز و همچنین ۳٪ میزان مجاز مصرف پتاسیم و منگنز در روز می‌باشد. یکی از باورهای نادرست درباره‌ی مصرف قهوه این است که باعث می‌‎شود آب بدن کاهش یابد، اما حقیقت این است که نوشیدن قهوه، خود، اندکی از آب مورد نیاز بدن را تأمین می‌کند.

رابطه‌ی قهوه، کافئین و بیماری‌ها 

سرطان: قهوه هم خواص ضدسرطانی دارد و هم خود دارای مواد سرطان زاست. در نتیجه نمی‌توان به طور خاص گفت که قهوه برای سرطان خوب و یا بد است. نکته‌ای که بیشتر تحقیقات بدان اشاره دارند این است که تاکنون ارتباط خاصی میان نوشیدن قهوه در حد اعتدال، یعنی حداکثر ۶ فنجان قهوه به طور روزانه، و مرگ و میر ناشی از سرطان پیدا نشده است. با این حال بهتر است حد اعتدال در مصرف آن رعایت شود و افراد به حداکثر ۶ فنجان در روز قناعت کنند. هر فنجان قهوه گنجایشی حدود ۲۴۰ میلی‌لیتر دارد و حاوی ۱۰۰ گرم کافئین است. 
برخی تحقیقات نشان داده‌اند که مصرف قهوه در حد اعتدال حتی باعث جلوگیری از برخی انواع سرطان نیز می‌شود. به طور مثال، احتمال ابتلای افرادی که به طور مرتب قهوه می‌نوشند به سرطان کبد حدود۵۰٪ کمتر از دیگر افراد است. همچنین برخی تحقیقات نشان داده‌اند که مصرف قهوه ابتلای به سرطان پستان، روده و مقعد را کاهش می‌دهد. برخی تحقیقات دیگر نیز نشان داده‌اند که نوشیدن روزانه‌ی ۴ فنجان قهوه به طور مداوم باعث کاهش مرگ و میر ناشی از سرطان دهان می‌شود. البته نتایج این تحقیقات نشان داده است که مصرف قهوه‌ی بدون کافئین (یعنی قهوه‌ی کافئین‌زدایی شده) این فواید را در بر ندارد، از این رو بیشتر این خاصیت‌های ضدسرطانی به کافئین درون قهوه مربوط می‌شوند. 
اما تحقیقات دیگری هم نشان داده‌اند که قهوه حاوی مقادیری ماده‌ی سرطان زا یا کارسینوژن Carcinogen می‌باشد که این ماده در کوکاکولا نیز دقیقاً به همان اندازه‌ای که در قهوه وجود دارد یافت می‌شود. دانشمندان در حال پیدا کردن راه حلی برای جلوگیری از تولید این ترکیب سرطان زا در قهوه هستند زیرا این ماده حاصل رخ دادن واکنش مَیارد Maillard در قهوه هنگام بو دادن است. برخی کارسینوژنهای موجود در قهوه به درجه‌ی برشتگی دانه‌ها بستگی دارند و در قهوه‌هایی با درجه‌ی برشتگی بالاتر کمتر یافت می‌شوند. 

بیماری‌های قلبی: برخی تحقیقات می‌گویند که مصرف کافئین به خصوص در زنان باعث اندکی کاهش در احتمال حمله‌ی قلبی می‌شود، اما هنوز نتایج رضایت بخشی از این فرضیات به دست نیامده‌اند. اما مصرف قهوه در حد اعتدال موجب بروز و یا تشدید بیماری‌های قلبی نمی‌شود. 

فشار خون: درست است که نوشیدن یک فنجان قهوه‌ی سرشار از کافئین باعث بالا رفتن فشار خون به طور موقت می‌شود، اما با گذشت مدت کوتاهی مصرف مداوم (حدوداً یک هفته) بدن انسان به ترکیب‌های شیمیایی قهوه و خواص تنش‌زای آن عادت می‌کند و دیگر با مصرف آن دچار افزایش فشار‌خون نمی‌شود. 

کلسترول خون: قهوه دارای دارای دو مولکول شیمیایی روغنی به نام‌های کفستول Cafestol و کهوئول Kahweol می‌باشد که باعث افزایش کلسترول بد خون یا LDL می‌شوند. استفاده از فیلترهای کاغذی هنگام دم‌کردن قهوه باعث از بین رفتن این مولکول‌ها می‌شود، در نتیجه این کلسترول بیشتر در قهوه‌ای یافت می‌شود که در فرنچ‌پرس، قهوه‌جوش مخصوص قهوه ترک یا دیگر ابزار دم‌کردن قهوه که از فیلتر کاغذی استفاده نمی‌کنند دم می‌شود. این دو مولکول در قهوه‌ای که از فیلتر کاغذی عبور کرده‌است و پس از نوشیدن دُرد زیادی از خود بر جای نمی‌گذارد بسیار ناچیز هستند و تأثیری بر میزان کلسترول بدن ندارند. قهوه‌ی اسپرسو مقدار نسبتاً زیادی از این دو مولکول را در خود دارد، اما از آنجا که این نوع قهوه در فنجان‌های بسیار کوچک و به مقدار اندک نوشیده می‌شود در نتیجه تأثیر چندانی بر میزان کلسترول موجود در خون نیز ندارد. البته کفستول و کهوئول فوایدی هم برای بدن دارند. 

دیابت: مصرف روزانه حدود ۳ تا ۶ فنجان قهوه احتمال ابتلای به دیابت را به نصف می‌رساند (البته در صورتی که قهوه را بدون شکر و خامه‌ی شیرین مصرف کنید). علت این موضوع احتمالاً وجود برخی ترکیبات کاهش‌دهنده‌ی قند خون در قهوه می‌باشد زیرا آنتی‌اکسیدان پلیفنول موجود در قهوه به همراه منیزیم Magnesium و کروم Chromium مقاومت خون در برابر انسولین را کاهش می‌دهد و باعث کاهش جذب گلوکوز Glucose در خون می‌شود. همچنین امکان دارد علت این موضوع افزایش سوخت‌و‌ساز بدن metabolism rate پس از مصرف قهوه باشد. 

بیماری پارکینسون: کافئین موجود در قهوه از مردان در برابر این بیماری محافظت می‌کند اما این فایده تنها منحصر به مردان است و زنان را در بر نمی‌گیرد. شاید علت این موضوع این باشد که کافئین و استروژن برای سوخت و ساز به آنزیم‌های یکسانی نیاز دارند و استروژن موجود در خونِ مردان تمام این آنزیم‌ها را جذب می‌کند. 

حالات روحی (افسردگی و شادی): برخی افراد تصور می‌کنند نوشیدن قهوه اعتیادآور است، حال آن که نوشیدن آن در حد اعتدال به آرامش فکری انسان کمک می‌کند و خواص انرژی‌بخشی نیز دارد. کافئین اثرات ضدافسردگی دارد و باعث تولید سروتونین Serotonin، دوپامین Dopamine و نورآدرنالین Noradrenaline در مغز می‌شود. دوپامین باعث فعال‌سازی سلول‌های خاکستری مغز می‌شود که این سلول‌ها نیز به نوبه‌ی خود موجب هوشیاری و فعالیت بیشتر فرد می‌شوند. کافئین با انسداد یک پیام رسان عصبی بازدارنده باعث تحریک قوای انسان می‌شود و حالات روحی او را بهبود می‌بخشد. البته برخی تحقیقات نشان داده‌اند که اگر کافئین مصرفی بدن از طریق نوشابه‌ها تأمین شود، چندان موجب سرحال شدن فرد نمی‌شوند بلکه به علت مقدار شکر زیادی که دارد باعث افسردگی بیشتر نیز می‌شود. 

چاقی: برخی افراد به اشتباه تصور می‌کنند که از آنجا که مصرف کافئین موجب افزایش سوخت و ساز بدن می‌شود پس باعث کاهش وزن هم می‌شود، اما در واقعیت کافئین باعث تولید هورمون کورتیزول Cortisol می‌شود که این هورمون باعث افزایش اضطراب و تنش در فرد می‌شود. اضطراب نیز خود در بسیاری از افراد باعث پُرخوری می‌گردد. در نتیجه نوشیدن قهوه ربط خاصی به چاقی یا لاغری ندارد. البته اگر قهوه‌ی بدون شیر و شکر جایگزین نوشیدنی‌های چاق‌کننده همچون نوشابه و یا الکل شود قطعاً فرد خواهد توانست تناسب اندام خود را بهتر حفظ کند. 

آلزایمر و فراموشی: کافئین باعث بهبود کارکرد مغز می‌شود و افزایش تمرکز و هوشیاری را در انسان به دنبال دارد. مصرف کافئین باعث تقویت حافظه‌ی کوتاه مدت انسان نیز می‌شود. به طور مثال اگر حدود ۳۰ دقیقه قبل از امتحان مقدار ۲۰۰ میلی گرم کافئین مصرف شود حافظه‌ی فرد برای یادآوری کلمات و مفاهیم مثبت و جذاب تقویت می‌شود. کافئین همچنین باعث افزایش سرعت پردازش اطلاعات در مغز می‌شود و در افراد مسن نیز باعث می‌شود فعالیت مغز کاهش پیدا نکند و از فراموشی و زوال عقلی زودرس جلوگیری می‌کند.

بارداری: مصرف روزانه بیش از دو فنجان قهوه (با مقدار کافئین ۲۰۰ میلی‌لیتر) برای زنان باردار خوب نیست. تحقیقات نشان داده اند که مصرف بیش از اندازه  کافئین باعث بالا رفتن احتمال سقط جنین در زنان باردار می‌شود. از آنجا که میزان کافئین موجود در انواع گوناگون نوشیدنی‌های کافئین‌دار (همچون قهوه‌ی فیلتری، قهوه‌ی اسپرسو، نسکافه و انواع نوشابه‌های گازدار و انرژی‌زا) متفاوت است، زنان باردار باید به مقدار کافئین موجود در هر فنجان یا لیوان نوشیدنی‌شان توجه ویژه‌ای داشته باشند و اجازه ندهند از ۲۰۰ میلی‌لیتر در روز بالاتر رود.  

نظر شما

میانگین امتیاز کاربران: 2.5  (4 رای)
  • Paria N
  • ۱۹ شهریور ۱۳۹۲ ۲۰:۰۵
  • 5
  • 2
    8

با عرض سلام و خسته نباشید... در قسمتی از متن بالا اشاره شده که قهوه باعث لاغری نمی شه، اما من مطالب زیادی راجع به لاغر کردن قهوه و اثر اون روی کاهش وزن شنیدم.

  • saeid
  • ۲۲ اسفند ۱۳۹۲ ۰۰:۱۲
  • 0
  • 0
    0

با سلام و عرض تشکر از زحمات شما در ایجاد این سایت. ممنونم . من به نوبت خودم خیلی چیزها یاد گرفتم. من کلسترول دارم و اشاره شما نسبت به استفاده از فیلتر کاغذی خیلی مفید بود. امیدورام مطالب شما که توسط دیگران مطالعه و حتی بکار گرفته میشود تا حد قابل قبولی
بر اساس متون علمی و قابل استناد باشد.

  • نجمه
  • ۲ شهریور ۱۳۹۳ ۱۳:۰۹
  • 5
  • 0
    3

با عرض سلام.مطالبتون جامع و کاربردی بود.از مطالعشون لذت بردم.خسته نباشید:)

  • ناشناس
  • ۱۷ شهریور ۱۳۹۳ ۲۰:۵۶
  • 0
  • 0
    7

بنده پس از مصرف قهوه اسپرسو دچار دل درد زیاد میشم میخواستم علتشو بدونم ویا رفع ان.ممنون


امتیاز:
 
نام فرستنده:
پست الکترونیک: *  
نظر: *
 
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500